Ziemska atmosfera składa się z kilku oddzielnych warstw. Najniższa, troposfera rozciąga się od powierzchni Ziemi do wysokości ok. 10 km. Mt. Everest, najwyższa góra świata jest wysoka na jedynie 8.8 km.Następna warstwa, stratosfera znajduje się na wysokości od 10 km do 50 km. W dolnych częściach stratosfery odbywają się loty samolotów pasażerskich i wojskowych.

Większość atmosferycznego ozonu jest skoncentrowana w stratosferze na wysokości od 15-30 km.

Ozon jest cząsteczką złożoną z 3 atomów tlenu. Jest koloru niebieskiego i ma silny odór.

Normalny tlen którym oddychamy ma 2 atomy tlenu i jest bezwonny i bezbarwny. Ponadto ozonu jest znacznie mniej niż tlenu. Na każde 10 mln cząsteczek powietrza - ok. 2 milionów to tlen ale tylko 3 cząsteczki to ozon.

Jednakże tak mała ilość ozonu odgrywa kluczową role w ziemskiej atmosferze.
Warstwa ozonowa absorbuje szkodliwe dla człowieka promieniowanie ultrafioletowe, powodujące m. in. raka skóry, poparzenia. Negatywnie wpływa na życie niektórych organizmów np. obumieranie planktonu.

Cząsteczki ozonu są nieustannie tworzone i niszczone w stratosferze. Powstają w czasie wyładowań elektrycznych, a także w niższych warstwach atmosfery w wyniku procesów przemysłowych i spalania paliwa w samochodach.

Ozon znalazł liczne zastosowania - m. in. jako środek do odkażania wody i odświeżania powietrza oraz wybielacz. Ma właściwości wchłaniające elektrony w reakcjach chemicznych i utleniające.

Całkowita, bezwzględna ilość ozonu pozostaje na stałym poziomie. Koncentracja ozonu zmienia się w sposób naturalny w zależności od częstości występowania plam na Słońcu, pór roku i szerokości geograficznej.Każdy ubytek ozonu w atmosferze jest poprzedzony jego regeneracją - tworząc cykl.

Ubytek ozonu

Jednakże od pewnego czasu, naukowcy dysponują przekonującymi dowodami, o tym, że warstwa ozonowa zmniejsza się na tyle, iż proces regeneracji ozonu nie jest w stanie wyrównać jego ubytku!

Ponadto naukowcy dowiedzieli się, że winę za niszczenie warstwy ozonowej ponoszą freony - substancje uważane wcześniej za zupełnie obojętne chemicznie.
Po II wojnie światowej znalazły zastosowania w aerozolach, systemach chłodniczych lodówek i zamrażarek, w płynach do czyszczenia i przy produkcji tworzyw sztucznych. Rozpadają się one pod wpływem światła w wyniku czego do atmosfery uwalniany jest chlor. Wchodzi on w reakcje z ozonem i zabiera atom tlenu z jego cząsteczki.

Jeden atom chloru potrafi zniszczyć ponad 100 000 cząsteczek ozonu!
W ten sposób następuje przemiana ozonu w zwykły tlen oraz powiększanie dziury ozonowej.

Obrazki poniżej przedstawiają powiększającą się dziurę ozonową nad Antarktydą w kolejnych pięcioleciach

(kolor fioletowy i szary oznacza największy brak ozonu):

Kliknij na wybrany obrazek by powiększyć

Ubytki ozonu zaobserwowano przede wszystkim nad Antarktydą.
Przyczyną tego jest struktura chmur. Zimą przy niskiej temperaturze kropelki wody, wchodzące w skład chmury zamieniają się w kryształki lodu. Na ich powierzchni mogą swobodnie osiadać freony i uwalniać chlor, który na wiosnę atakuje z wzmożoną siłą. Począwszy od lat 80-tych, poziom ozonu spadł w stratosferze o ponad 60%.

Przerzedzone warstwy ozonu występują także nad wszystkimi kontynentami!.

W 1987 roku 24 kraje w tym Polska podpisały umowę o ograniczeniu emisji freonów.
Niestety, niektóre kraje nie przestrzegają tych postanowień, zwłaszcza te uboższe i mniej rozwinięte.
Wiele przepisów związanych z tym tematem zawiera nieścisłości, co także nie polepsza sytuacji.

Pozytywną reakcją na zagrożenie było wyprodukowanie w Anglii w latach dziewięćdziesiątych lodówki,
w której szkodliwy freon zastępuje propan, a pianka poliuretanowa nadmuchana jest dwutlenkiem węgla.
Tego typu lodówka pracowała tak samo dobrze i oszczędnie, jak zwykła.

My także możemy ratować naszą planetę poprzez ograniczenie używania dezodorantów
i odświeżaczy powietrza w sprayu!